Tagarchief: sculptuur

Spel van dimensies

De vrolijke 3-potige trollen op de Minervalaan van twee jaar terug zijn in de Art Zuid-beeldenroute van 2017 vervangen door drie verkreukelde rechthoeken van spiegelglad gepolijst staal. In het herdenkingsjaar van Mondriaan en de Nederlandse kunstbeweging De Stijl uit 1917 staat nu abstracte beeldhouwkunst centraal. Curator Rudi Fuchs, oud-directeur van het Stedelijk Museum, die twee jaar terug de figuratieve beeldhouwkunst tentoonstelde, had toen direct gezegd dat hij bij de volgende Art Zuid de abstractie in wilde. En dat zullen we weten!

DSC06663
‘Three of a kind’, 2017, geïmplodeerde rechthoeken, Ewert Hilgemann (1938)

Fuchs wil ons geloof ik een beetje opvoeden. Makkelijke kunst is het nl. op het eerste gezicht niet, daar op de lommerrijke lanen van Art Zuid. En met makkelijk bedoel ik: dat je in één klap wordt gegrepen of ontroerd en uitgenodigd wordt om van je fiets af te stappen. Daar zijn bij mij blijkbaar twee klappen voor nodig. Het lijkt op het eerste gezicht een beetje ‘strenge’ tentoonstelling van ijzer en beton. Vooral in de ‘hardcore’ van de beeldenroute rond het Hiltonhotel.

DSC06654
‘Antipode” (2010), een beeld dat de zwaartekracht wil tarten, Lon Pennock (1945)

Dat zijn keuze “niet voor het grote publiek is” kon Fuchs niet veel schelen, begrijp ik van Art Zuid. In de uitlopers van de beeldenroute – zo’n 60 sculpturen in totaal in de openlucht –  mocht het allemaal wat ‘toegankelijker kunst’ worden met kleurrijke mediterrane beeldhouwkunst van vrolijke Spanjaarden, zoals bij het Rijksmuseum en op de Zuidas bij het NS-station. Maar de Apollo- en Minervalaan rondom het Hilton blijven als centrale as met hun ‘strenge’ Hollandse en Duitse kunst zo toch een beetje voor de ‘elite’. Passend bij de buurt en bij Fuchs, die om de hoek woont. 

DSC06644
”Statistocrat”(2015), een ambtenaar die met zijn buro versmolten is, Joep van Lieshout (1965)

Een beetje tekst en uitleg bij de sculpturen is dan wel handig. Of zelfs nodig. Om het daardoor ineens toch weer spannend te gaan vinden!
Je moet blijkbaar gewoon twee keer kijken, in plaats van één keer! Niet iedere eerste klap is een daalder waard.

LUCHT

Uit de stalen gelaste rechthoeken op de Minervalaan blijkt bijvoorbeeld de lucht weggezogen te zijn. Ik laat me bijpraten en rondvoeren door kunsthistorica drs. Inge Raadgever van de Vrije Academie. De tekstbordjes naast de beelden bieden, vind ik, niet al te veel houvast.
Zo’n kunsthistorica stimuleert je om twee- dan wel driemaal te kijken en je af te vragen wat een kunstenaar bezielt. Z
e vergelijkt de drie ingedeukte rechthoeken uit 2017 met een keurige witte kubusstructuur uit 1973 van dezelfde kunstenaar Hilgemann, even verder op de Apollolaan.
Zijn eigen perfectionisme zat ‘m in de loop van zijn leven in de weg”, vertelt ze. Hij last tegenwoordig een perfecte vorm in elkaar, maar laat daarna de lucht eruit zuigen en laat zo heel bewust het toeval de vorm van zijn werk bepalen. Weg met het perfectionisme. “Smeden met lucht”, noemt ie dat”, vertelt zeGeïmplodeerde kubussen zijn het.
Het stalen drietal zou nog iets te maken kunnen hebben met Drie Griekse Godinnen, zo krijg ik te horen, ‘The Three of a Kind’ zoals ze heten, zouden ook Hera, Athene en Aphrodite kunnen voorstellen. Waarbij ik er dan maar vanuit ga dat de liggende rechthoek Aphrodite is. (Ik verzin het, waar u bijstaat ;-)).

DSC06646
“Public Hybrid”, 2017 David Jablonovski (1982), sculptuur met spiegelbeeld

Op de Apollolaan kijk ik – gek genoeg – vooral naar het voetstuk van een sculptuur. Dat voetstuk maakt het beeld wat er op staat interessanter dan zichzelf, wat mij betreft. Maar dat blijkt ook de bedoeling te zijn. De metershoge sculptuur van zwart carbon fiber en aluminium van David Jablonowski, die schuin omhoog de hemel in rijst, staat op een metersbreed spiegelend oppervlak.
In de spiegel duikt die sculptuur dus de diepte in, het spiegelbeeld. Metersdiep gaat het beeld omlaag de spiegel in. Je ziet dus steeds in feite twee kunstwerken, het origineel, en de reflectie: de kopie. En eigenlijk maakt die complexheid het beeld juist spannend. Want wat is nou het werkelijke beeld, en wat de reflectie, de kopie? Het loopt gewoon in elkaar over.

Volgens de kunsthistorica gaat het de kunstenaar vooral om de vraag hoe een 3-dimensionaal beeld er op het platte vlak (2-dimensionaal) uitziet. En omgekeerd. Bij een 2-dimensionaal schilderij vraagt hij zich af, hoe het er ruimtelijk zou uitzien. Maar de platte spiegel geeft het nu een dimensie, waardoor ikzelf niet meer weet of ik in de 2e, 3e of 4e dimensie ben beland. Ik verdrink in de spiegel tussen de wolken. En dat is leuk.

DSC06648

KOPIE of Werkelijkheid

De vraag wat een reflectie van de werkelijkheid is – een kopie – en hoe een 2-dimensionele afbeelding (van de werkelijkheid) er in 3-d uitziet, houdt ook de twee vrouwelijke kunstenaars van Art Zuid 2017 bezig. Beiden stellen op hun eigen manier ter discussie: wat Werkelijk is en wat Onecht.
Saskia Noor van Imhoff (1982) onderzoekt het verschil tussen een kopie en een origineel. Er ligt een stenen kei op het gras, gestempeld “terminal 8A“, wat de kei nog aardser en reëler maakt dan hij al is, doordat hij een lokatiebestemming in de natuur krijgt, wellicht gehouwen uit een terminal van een bepaalde grot. Daarachter ligt dezelfde keivorm, in aluminium gegoten. De éen is kunst, de ander origineel. Maar beiden vormen het kunstwerk.
Verandert door die aluminium kopie het origineel?”, stimuleert de kunsthistorica je, om na te denken over Echt en Onecht. “Krijgt het origineel daardoor een meerwaarde?”.

DSC06666
Aluminium kei, 2017, getiteld #+30.00, Saskia Noor van Imhoff (1982)

Het is een vraag die anno nu met alle multi-media-mogelijkheden die er zijn, actueler is dan ooit en door een kunstenaar als Rob Scholte in de jaren ’80 binnen de Nederlandse kunst al is aangekaart. Het leidt op de Universiteit van Amsterdam al jarenlang tot een hele collegeserie “Jatwerk”, als onderdeel van het bachelor Kunstgeschiedenis. Wat is de werkelijkheid en “echt”, als een getrouwe kopie zo makkelijk te maken is? Wat is dan de waarde van het origineel? En wat is plagiaat?

Vragen, vragen en ter discussie stellen. Dat is wat de kunst doet. Esther Tielemans (1976) doet dat op de Minervalaan met haar rood-geel- en blauwe kolommen (een verwijzing naar de Stijl en Mondriaan) die de illusie van een plat schilderij willen geven. Kunsthistorica Inge Raadgever:  “Ze vraagt zich af : waarom zou een 3-dimensionale opstelling van rechte lijnen geen schilderij kunnen zijn, terwijl het normaal is dat je naar een 2-dimensionaal (plat) schilderij kijkt, dat de illusie wil scheppen van een 3-dimensionale werkelijkheid” .

ABSTRACTE WERKELIJKHEID

Het tv-programma The Mind of the Universe op zondagavond met wetenschapper Robert Dijkgraaf gaat toevallig ook over diezelfde vermaledijde werkelijkheid. Die bestaat niet, zeggen ze daar a.s. zondag. Je kunt de werkelijkheid niet ervaren, hoogstens interpreteren”.

De vraag is ook: als er al een werkelijkheid zou bestaan, waarom zou je ‘m dan eigenlijk in de kunst zo perfect mogelijk willen nabootsen? Zeker nu film en digitale fotografie dat voor ons in een split-second doen. Waarom zou je de ‘werkelijkheid’ zowiezo willen uitbeelden, als er al een 3-dimensionale werkelijkheid om je heen is? Is nabootsen niet per definitie een kopie?

DSC06494
“Non Verbal”, Theo Niermeijer (1940-2005), een Taoïstisch symbool in staal

Bovendien: als je door een sculptuur heen kunt kijken, zoals bij de sculptuur van Theo Niermeier (1940-2005) op de Apollolaan, lost het beeld dan op in die werkelijkheid? Doordat de ruimte erachter onderdeel is geworden van het beeld? M.a.w.  wat is de 3-dimensionale werkelijkheid nou eigenlijk precies?

De regels van de Renaissance, hoe je de werkelijkheid in perspectief zo getrouw mogelijk kon weergeven, werden radicaal doorbroken toen men begon de werkelijkheid te abstraheren. Dat begon in 1907 met Picasso en zijn “Les demoiselles d’Avignon” en in Nederland, toen Mondriaan rond 1912 zijn boom begon te abstraheren.

Geloof me, de Abstracte Kunst van Art Zuid is 10x spannender dan je in eerste instantie misschien denkt.

 

 

Zout op je huid

afbeelding1d
Kees Smout (1876-1961), Marathonlopers, Gevelsteen Marathonweg, Amsterdam

Het zout koekte in witte opgedroogde korsten op zijn wangen en de derde trap van mijn etagewoning op het Hygieaplein destijds nam hij kruipend. Tree voor tree. Op handen en voeten omhoog naar drie-hoog. Zijn romp was in een opengeknipte grijze vuilniszak gestoken. Plastic tegen de afkoeling, hadden ze hem gegeven. In het trapportaal, nog voor de deur van mijn woning, zakte hij op de deurmat neer. Hij kon niet meer, mijn oude getrouwe vriend uit mijn studietijd. Maar hij had de Marathon van Amsterdam uitgelopen, een medaille om zijn nek en zijn ogen straalden!

Hij had mij telefonisch gevraagd of hij ’s ochtends voorafgaand aan de marathon en na afloop in mijn huis zich mocht omkleden. Ik woonde op 5 minuten afstand van het Olympisch Stadion, om de hoek van de Marathonweg. Ik had hem nog niet zo vroeg terug verwacht, die middag. Hij had een mooie tijd gemaakt met zijn tanige lijf.

Ik liet hem even zitten op die deurmat en zette zonder het te vragen de kraan van het bad aan. Nou ja, bad: een losstaand plastic zitbadje heb ik. Nog steeds. Lekker languit zou ie niet kunnen liggen, maar toch: “Dan kun je in een heet bad een beetje bijkomen, lekker voor je spieren” , sprak ik hem bemoedigend toe.
Zwijgend knikte hij.

Nog nooit heb ik iemand na een uur zo gelukkig weer uit een klein plastic zitbadje zien komen. En zo grenzeloos dankbaar zien aanschuiven aan mijn eettafel, waar ik een pittige Indiase paprikasoep voor hem had klaarstaan. Het is alweer jaren later nu, maar als ik hem soms zie, die oude kameraad, dan heeft hij het er nòg over. Over die soep. En over dat hete bad. Het is alweer jaren later nu, maar het was de eerste keer dat ik als Stadionbuurter zò persoonlijk bij de marathon betrokken raakte en voor het eerst zelf van binnenuit diep diep respect voelde voor zo’n loper. Petje af! Wat een sport! Wat een prestatie!

Vanaf die eerste bewuste kennismaking met het marathonzout loop ik tegenwoordig als supporter om 9 uur ’s ochtends naar het stadion toe voor de start van de Amsterdam marathon. Mijn zondag is dan al vroeg begonnen met ronkende politie- en tv-helikopters boven mijn tuin, van NOS en lokale media die al circulerend het parcours verkennen.

20161013_161921_resized107De deuren van de Stadionpoort zijn dan nog dicht. Maar als die bij het startschot om half tien opengaan, zoals ik een keer zag….en er een gigantische massa van duizenden mensen zich naar buiten stort, dan weet je niet wat je ruikt.

Het zweet, het zout, de damp, de lucht…

De zweetwalm die zich vanachter die dichte deuren in de smalle poort van het stadion heeft verzameld bij de getrainde en geoefende lopers knalt je gezicht in. Menigeen heeft zich dan al ingelopen. Voorop gaan de professionals, de Kenianen en de Ethiopers, als ranke hindes flitsen ze voorbij, mannen en vrouwen, met tussen die zwarte Afrikanen her en der een verdwaalde blanke. Daarachteraan komt een enorme bulk  blanke wereldburgers. Duizenden. En nog eens duizenden, het zijn er 16.500 voor de hele marathon dit jaar. Engels, Iers, Frans, Duits, Arabisch, aan de omstanders en hun aanmoedigingen merk ik hoe internationaal de wedstrijd is. De vlaggen wapperen. Het is een mega-festijn.

Na de start ga ik dan naar huis, zet de lokale tv-zender aan of Eurosport en volg de renners hoe ze via Ouderkerk, langs de Amstel terugkeren naar het centrum van de stad en via het Vondelpark hun weg terugvinden naar het Stadion: 42, 195 km lang. De wedstrijd is zondag in 138 landen live te volgen op tv.

In twee uur tijd zijn de eerste lopers hier weer terug. Topatleten, als de Kenianen Sammy Kitware, Wilson Chebet en Bernard Kipyego. Het is dan rond half twaalf, het parcoursrecord is  11.35.36. Wie wordt “Mr. Amsterdam”? Ze hopen dit jaar een tijd onder de 2.05 uur te kunnen lopen. De Marokkaanse Nederlander Khalid Choukoud hoopt Nederlands kampioen te worden, maar Koen Raymaekers is ook favoriet. Net als bij de vrouwen, de Keniaanse atlete Priscah Jeptoo en de Ethiopische Meselech Melkamu.
Tot 17 uur ’s middags hebben de andere lopers de kans en de tijd om te finishen.
(tekst loopt onder video door…)

Het is een bonte stoet die op zo’n dag voorbijtrekt. De muziek en de trommels zwepen van alle kanten op. In de loop van de middag sta ik weer achter de dranghekken. Ik moedig de laatste strompelaars tegen 5 uur de hoek van het Stadionplein om.
Nog één bocht en je bent er!!!” schreeuw ik.
Tachtigers, maar ook tieners horen bij de laatste diehards. Soms wandelend of struikelend of hinkstapsprongend trekken ze voorbij of ze nemen, met het eind in zicht, toch nog een laatste spurt. Soms zie ik bloedende tepels onder hun t-shirt van het urenlang schuren langs de stof. Anderen, zo zie ik, hebben daarom pleisters opgeplakt ter bescherming. En iedereen heeft zo zijn eigen loopje. De één met lange halen, de ander met korte, hoge pasjes, de knieën opgetrokken. Ook ’s ochtends bij de start zie je loopjes, waarvan je je afvraagt hoe ze de finish ooit kunnen halen.

Via megafoons worden ze – uur na uur- vanuit een omroepwagen luid het Olympisch Stadion ingeschreeuwd. “Welkommm nummer 3456, hij komt nuuuuu het stadion binnenlopen….dames en heren, 3456 is nu op weg naar de finish, geef hem een warm applaus!!! Nummer 3456 is gefinisht!”
De Kenianen en de Ethiopiërs, de profs, zijn na hun huldiging dan al uren eerder vertrokken.

Die oude kameraad van mij, die van die soep en dat hete bad, heeft zich na die ene keer met de drie trappen na de marathon, niet meer bij mij in Amsterdam gemeld. Hij ging de marathon van New York lopen, en die van Rotterdam. Daar vond ie het publiek wat enthousiaster. Van hem weet ik ook, hoe fijn het is als je de lopers aanmoedigt.
Tegenwoordig is hij reisleider in verre landen. Op mijn verjaardag laatst kreeg ik getrouw een felicitatiemailtje van hem. Vanuit Kenia. Nota-beide-blote-bene.

afbeelding1c
Kees Smout (1876-1961), Marathonlopers, gevelsteen Marathonweg, Amsterdam

 

dsc05777
Olympisch Stadion: wit plastic tegen het afkoelen na afloop van de marathon, 2016