Tagarchief: Berlage

Rondlopen in stadsdorp

Je moet het maar zien. Schoonheid in architectuur en kunst zit ‘m vaak in de details, en het is handig als iemand je daar op wijst. Mooi gebeeldhouwde brughoofden, brughuisjes in Amsterdamse Schoolstijl, aparte dakkapellen, siermetselwerk rond portiekingangen, moderne kunstzinnige letters “Stoned forever, forever in stone” in de plint van bakstenen muren. Je moet het maar weten. Je moet het maar zien. 

DSC03556A
Stoned forever, stalen bouwstenen van kunstenaar Martijn Sandberg

VOOR ARM EN RIJK

Lezers van mijn blog weten hoe rijk de Stadionbuurt aan schoonheid is; vanaf maart 2014 schrijf ik er op dit blog over. Maar vanaf deze maand worden zeer laagdrempelige kunst- en architectuurwandelingen aangeboden, voor arm en rijk, voor jong en oud. Iedereen kan mee.
Het is een nieuw buurtinitiatief. De rondleidingen worden verzorgd door kunsthistorici en beeldend kunstenaars uit de buurt, in samenwerking met Stadsdorp Olympia.

Stadsdorp Olympia is één van de vele stadsdorpen die Amsterdam rijk is: een buurtcollectief dat met sociale en culturele activiteiten mensen met elkaar wil verbinden en de betrokkenheid bij de buurt wil vergroten. Het is opgezet “om de voordelen van een dorp te verbinden aan die van een stad“, met bijvoorbeeld ook een maandelijkse buurtborrel op het Stadionplein, zoals a.s. woensdag.

Rond 2019-def2.jpg
informatie 5 verschillende rondwandelingen

Het is de bedoeling dat iedereen kan genieten van de kunstzinnige schoonheid van de omgeving, dus de prijs van de rondwandelingen is heel bewust heel erg laag gehouden. Zij die het zich kunnen veroorloven mogen vrijwillig natuurlijk de reguliere prijs van 10 euro bijdragen. Zie de foto hierboven voor informatie.
A.s. donderdagavond 27 juni is er een Engelstalige rondleiding, vrijdagmiddag 26 juli de eerste Nederlandstalige.

DSC03790
Stadionweg, Hygieastraat: Eén van de vele stadspoorten die de Stadionbuurt rijk is
2014-04-20 2014-04-20 002 039 (2)
De koloniale geschiedenis van Nederland vind je terug in de reliëfs van het Indiëmonument op het Olympiaplein
DSC04335
Wie is Prometheus, de reus die bij het Olympisch Stadion staat?

Amsterdam Zuid heeft diverse stadsdorpen waar je lid van kunt worden. E: info@stadsdorp-olympia.nl

Home

Rondleidingen Stadionbuurt

Welkom

Face to Face Olympisch Kwartier

 

 

Verkloot

 

IMG_10171

Wat is dit zonde om de tafel zo te verkloten!”. Frons van Marktplaats reageerde nogal kortaf op mijn advertentie, waarin ik een 8-hoekige vintage tafel aanbood onder het kopje “retro Amsterdamse School-stijl” . Het ging om een grijswit geschilderde oude tafel van mijn overleden oude buurvrouw S. uit het Olympisch Kwartier.
2013-10-19 2013-10-19 001 002In plaats van ‘m op straat te zetten, zoals de familie wilde, had ik ‘m in huis gehaald, terwijl ik eigenlijk niet wist wat ik met het nogal logge “monster” aan moest.
Er waren zwarte plastic wielen onder gemonteerd: die konden er af. Maar aan de geometrische details van het houtsnijwerk zag ik wel, door de witte verf heen, dat het vermoedelijk om een bruinhouten Amsterdamse-School meubel ging uit begin 20e eeuw. Ik zag onder de verf 2013-10-19 2013-10-19 001 001de contouren van een grote ster, ingelegd in het hout, ter grootte van het 8-hoekige tafelblad. Toch bleef ’t een wit log monster in mijn huis met een spiegelende 8-hoekige glazen afdekplaat, waar ik me eigenlijk geen raad mee wist. Maar op straat zetten was ook zo weer wat.

Hij staat er nog. Frons van Marktplaats vond ‘m dus niks. Iemand anders promootIMG_1142a1te via Markplaats hoe ik de verf kon laten verwijderen voor nogal wat geld. En ene Truus wilde de glasplaat wel van me kopen voor 35 euri, want ze had een huisinterieur in Amsterdamse Schoolstijl, vertelde ze en de glasplaat paste exact op de tafel, die zij had. Ze stuurde me een foto van haar interieur en salontafel toe en mijn bek viel ervan open. DAT was inderdaad de lelijke witte tafel in mijn zijkamer, maar nu met prachtige zwart/bruine accenten. WOW!
Frons vond het echt vreselijk hoe mijn tafel witgeschilderd was: “Echt jammer hoor, het toont weinig respect voor het origineel en zeker met dit tafeltje met vele details, moet je voorstellen dat ze zo’n Amsterdamse School-gevel wit zouden spuiten, daar gruwel je toch van?”

TENTOONSTELLING

Het zal u niet ontgaan zijn in de media dat de beroemde Amsterdamse bouwstijl De Amsterdamse School dit jaar 100 jaar bestaat. Dit weekend opent er in het Stedelijk Museum in Amsterdam een tentoonstelling over Amsterdamse School-meubels. “Wonen in de Amsterdamse School“.

DSC03530
AS-stijl Stadionweg 1926/8

De meeste mensen kennen de architectuurstroming “De Amsterdamse School” (1910-1930) wel, afgekort AS, waar ook sommige huizenblokken in de Stadionbuurt toegerekend mogen worden en waar de architecten van het moderne Olympisch Kwartier op hebben willen voortborduren, met kunstzinnige huisnummering, typografie in de bakstenen muren en de neoncirkels in de glazen tuinpoorten (zie columnlink Stoned Forever).
Kenmerk van de AS-stijl was o.a. de integratie van kunst en architectuur, een gebouw als Gesamtkunstwerk in sculpturale vorm. Er is aandacht voor Toegepaste Kunst: Amsterdamse School-design. Ontwerpers en architecten hielden zich zowel bezig met het exterieur van de woning of het gebouw, als met het interieur. Alles moest in perfecte harmonie zijn.

Amsterdamse School-design kun je o.a. vinden in tafels, stoelen, bureaus, dressoirs, klokken, lampen, spiegellijsten, fotolijstjes, schoorsteenmantels, behang- en tapijtontwerpen, trappenhuizen met glas in loodramen. Het Stedelijk Museum laat vanaf zaterdag 9 april zo’n 500 objecten zien. “Wonen in de Amsterdamse School”, een ontwerpstijl 1910-1930, met invloeden van de Art Déco, architect Berlage en het expressionisme.

Behalve op de tijdelijke tentoonstelling van het Stedelijk Museum kunt u in Amsterdam door het jaar heen ook complete Amsterdamse School-interieurs bekijken. Het leuke van museumwoningen vind ik altijd dat je over de drempel heen echt terug in de tijd stapt.
Dat kan allereerst in Museum Het Schip, het voormalige postkantoor aan het Spaarndammerplantsoen in A’dam West – een hoogtepunt in Amsterdamse School-architectuur gebouwd in opdracht van woningbouwvereniging Eigen Haard – maar ook in het Sociale Woningbouwcomplex De Dageraad in A’dam Zuid (zie interieurfoto’s hierboven).

Wie van de Highlights van Amsterdamse School-design wil genieten, raad ik aan eens een (kunsthistorische) rondleiding te boeken (via museum het Schip) door het voormalige Scheepvaarthuis, schuin tegenover het Centraal Station, een pronkstuk van AS-stijl, zowel van binnen als van buiten, gebouwd tussen 1912- 1916. Tegenwoordig is dit opgekocht door Grand Hotel Amrath.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

trappenhuis = daklichtHDK_10_0141_a_lowres
Lamp Burcht van Berlage

Maar voor de niet-puristen onder u is ook een audiotour door filmkathedraal Tuschinki uit de jaren ’20, met een interieur van Jugendstil, Amsterdamse School en Art Deco een leuk uitje. Of het vroeg 20-eeuwse interieur van De Burcht van Berlage in de Henri Polaklaan in Oost met een schitterende lamp uit 1919. Het gebouw is nog ontworpen door Berlage himself voor het vakbondskantoor van de Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkersbond (ANDB). Ook hier zijn rondleidingen te boeken. Of is tijdens Open Monumentendagen gratis te bezichtigen.

Zelfs in het archeologische Allard Piersonmuseum aan het Rokin, het voormalige gebouw van de Nederlandse Bank, stapte ik tot mijn verrassing zomaar een kamer binnen geheel in jaren ’20-stijl, al of niet verwant aan AS-design.

20140830_152441
wachtkamer Ned. Bank, in het gebouw van ’t Allard Pierson Museum

Het is natuurlijk de terreur van de witkwast uit de jaren zeventig, waar mijn tafel thuis onder geleden heeft. Zelf heb ik in mijn studententijd ook tafeltjes van mijn oma en kastjes van mijn tante Anne “verkloot”, zoals Frons van Marktplaats het zo fijntjes uitdrukt. Alles wat bruin en van hout was, werd als “burgerlijk” ervaren en moest een kleurtje krijgen. Ik was allergisch voor de bruine vooroorlogse sferen, die een zompigheid en benauwdheid, zwaarte en donkerte uitademden. Alles moest lichter worden in de jaren ’70. Ruimer en vrijer.

Er zijn wel eens dagen, dat ik me afvraag wat we in die jaren ’70 nog meer verkloot hebben dan slechts een aantal mooie bruinhouten meubels. Maar het gevaar is dat ik dan al filosoferend beland in een somberte en zwaarte die niet goed voor me is. Dus ik kijk maar bewust naar het grijswitte monster in mijn huis – een aandenken aan mijn overleden buuf – en zie het maar als een trofee. Een zegeteken van de vrijheid (van stijl).
Er wordt tenslotte al genoeg oude troep tegenwoordig op straat gezet bij ons:-(

Moongate: poort in Zuid

DSC03724
Neon Moongate, in tuinpoort Olympisch Kwartier, artist: Willem Hoebink

Tien passen vanaf mijn voordeur in het moderne Olympische Kwartier stap ik zo een Moongate in: een tuinpoort van glas: 10 meter breed, 9 meter hoog, met een neoncirkel van 7 meter doorsnee, die op ooghoogte begint. Alsof je door een Cirkel van Licht heen de tuin binnentreedt. Het is een neon- kunstwerk van Willem Hoebink (1966) uit 2008.

Oorspronkelijk is een Moongate in tuinarchitectuur een ronde opening in een stenen tuinmuur en stamt uit de klassieke Chinese landschapsarchitectuur van de Chinese adel; het refereert aan openheid naar de buren en symbolisch aan de terugkerende cyclus van de seizoenen, de cirkelgang van geboorte, leven, dood en hergeboorte in de natuur, de leer van het Chinese Taoïsme.

In Amsterdam-Zuid kun je in Buitenveldert in de Hortus van de VU zo’n chinese tuin-moongate zien. 

Maar Moongates zijn er inmiddels in soorten en maten, niet alleen als ronding in een muur – een oprijzende maan aan de horizon – maar ook van metaal, van hout, of dus van neon op glas. Bovenstaande video geeft een mooi overzicht, evenals de link onderaan dit blog.

foto: Hoebink

Het Olympisch Kwartier heeft maar liefst 9 neon- Moongates.
Vijf woonblokken hebben grote glazen tuinpoorten, ontworpen door Lafour en Wijk Architekten. De poorten liggen in elkaars verlengde, waardoor er een zichtas door de hele wijk heen ontstaat op de binnentuinen.

DSC03709In de glazen poorten weerkaatsen ’s avonds de felle neoncirkels, in een eindeloos refrein, als Olympische ringen door de tuinpoorten heen. Zo passen ze prachtig  in een wijk, die grenst aan een Olympisch Stadion.

De lichtcirkels van Hoebink vormen één van de drie kunstwerken die in de architectuur van de nieuwbouwwijk geïntegreerd zijn, zoals ik al eerder beschreef in mijn blog “Stoned forever” (februari 2015) over de metalen letters in de bakstenen muren en de stylistische huisnummers. Kunst verweven in architectuur, in de lijn en stijl van Amsterdamse School-architectuur uit Plan-Zuid van Berlage.

640px-Youyicun_garden
Klassieke Chin. tuin in Suzhou regio, Jiangsu provincie
Op zich zou de historie of filosofie van de Aziatische Moongates een mooie achtergrond voor een column over de neon Moongates in het Olympisch Kwartier kunnen zijn.
Maar mijn ogen doen iets anders. Mijn ogen herkennen in de klassieke Chinese Moongate een poortvorm, die ik alom op mijn zwerftochten door de Stadionbuurt tegenkom.
Mijn ogen zien de neoncirkels niet alleen als een 21e eeuwse interpretatie van de klassieke chinese Moongate, maar mijn ogen zien in de glazen tuinpoorten van het Olympisch Kwartier tegelijkertijd een 21e eeuwse toevoeging aan het bestaande poortenplan van de Stadionbuurt.DSC03694
Als er namelijk iets is waarin het Olympisch Kwartier als nieuwbouwwijk een dialoog aangaat met de vroeg-20e eeuwse Stadionbuurt, dan is het toch wel met haar poorten, is mijn conclusie.

Het Olympisch Kwartier heeft behalve haar 9 glazen tuinpoorten ook nog eens een overbouwde toegangspoort tot de wijk, aan de zijde van de Aphroditekade, die uitkomt op de centrale Eosstraat.

DSC03573
Ik laat in bijgaande fotoserie zien hoe m.i. deze parallel te trekken is.

Als een Middeleeuwse toegangspoort tot de vesting Nieuw-Zuid: zo rijst aan de Pieter Lastmankade het Amsterdams Lyceum op, net achter de Oud-Zuid stadsgordel rond het Concertgebouw. Het is 1919, het eerste jaar na de Eerste Wereldoorlog, vertelt de gevel. Hier treedt u binnen in het Uitbreidingsplan Zuid van Berlage. Met de Moongates en de toegangspoort in het Olympisch Kwartier als sluitstuk.

Terwijl ik sta te fotograferen in het poortje naar het Hygieaplein, raak ik in gesprek met een echte fotograaf, DSC03533een Engelsman. Hij zou de fietsen of de verkeersstopborden graag van het fotobeeld verwijderd willen zien, zegt hij. Dan krijg je mooiere architectuurfoto’s.
But that’s life” geef ik als commentaar. Net als de kapotte neonringen, die ik fotografeer, de lichtcirkels die om de haverklap door voetballen of andere botsingen in de tuinpoorten in stukjes naar beneden hangen. Niets is perfect. Ook de maan is niet altijd vol. Dus ook de Moongate niet.

De fotograaf vraagt wat ik aan het doen ben. Ik fotografeer in de buurt “lots of ports” antwoord ik en schiet hardop in de lach als ik zijn fronzende wenkbrauwen zie en ook zelf mijn Engelse taalfout hoor. Maar het is wel een leuke taalfout om i.p.v. “gate” de onderdoorgangen een “port” te noemen: een haven!DSC03799

De stadspoorten in Zuid vormen immers een haven van rust temidden van de drukte.

In Plan Zuid van Berlage, uit 1917, werden woonwijken bewust afgeschermd van drukke doorgangswegen als de Stadionweg, Olympiaweg en Marathonweg, door poorten in de bakstenen woonblokken aan te brengen. Hierdoor ontstonden er binnenhoven en stille pleinen, zoals bv. het Hygieaplein of de Sportstraat (foto).
Ook daarbij hebben de architecten van het Olympisch Kwartier willen aansluiten. En spreekt Stadsdeel Zuid van “Plan Zuid in de 21e eeuw“.
En noem ik de neon Moongates van Hoebink in de glazen tuinpoorten een 21e eeuwse interpretatie van Amsterdamse School-verfraaiing in architectuur.