Na Druk: Geluk

boerderijoosterschinkel1915
1915 Amstelveenseweg

Een lommerrijke laan, omzoomd door landerijen en boerderijen. Zo landelijk lag hier de Amstelveenseweg er bij. Op de hoek van elke huidige dwarsstraat stond ooit wel een hoeve. De boerderijen hadden poëtische namen als ‘Kent U Zelven’, ‘Zeldenrust’, boerderij ‘Buitenveldert’, hoeve ‘Veldrust’ of ‘Werk en Rust’. In diezelfde lijn moet je de ietwat vreemde naam zien van boerderij ‘Na Druk Geluk’, de boerderij van paardenboer Dirk Beukeboom, ter hoogte van het huidige Olympisch Stadion. Na gedane arbeid:  was het goed rusten.
(♠ email meelezers kunnen i.v.m. de vele foto’s beter op de titel van de column klikken en online meelezen)

NadrukGeluk1922
1922 Boerderij Na Druk Geluk van boer Dirk Beukeboom, een paardenboer met acht kinders. De gemeente zegde hem de pacht op, voor de bouw van het Olympisch Stadion (1928).
DSC07000 (2)
2017 Na-Druk-Geluksbrug, achter het Olympisch Stadion, nabij rivier de Schinkel

De “Na-Druk-Geluksbrug” achter het Olympisch Stadion herinnert aan de landelijke oorsprong van de Amstelveenseweg. Maar dat niet alleen. Ik kan die sfeer nog steeds wel proeven. Ik heb er niet eens veel fantasie voor nodig.
Mensen van buiten de stad, die als automobilist vanaf de A 10 de stad in komen, ervaren slechts de Drukte van het verkeer en de kantoren en de Zuid-As. Maar ik als wandelaar, als Amsterdammer, weet de middenberm van de Amstelveenseweg te vinden, omringd door platanen. En daar, juist daar in die lommer, vind ik iets terug van weleer.

DSC07048
2017 Middenberm Amstelveenseweg, tussen Haarlemmermeerstation en Olympisch Stadion
1910BoederijOverveld253boerderijNAdrukGeluk255
1910 Amstelveenseweg met boerderijen ”Overveld” en ”Na Druk Geluk”, ter hoogte van het latere Olympisch Stadion
pieterlastman1913jpg
1913, hoek Amstelveenseweg met (latere) Pieter Lastmankade
20170819_153207_resized
2017 Voorbij de VU richting Amstelveen

Ook voorbij de VU – weg van de oprit van de drukke A10 – heeft de Amstelveenseweg nog wel iets behouden van haar lommerrijke oude landelijke karakter.

MONUMENT

“Boeren, burgers en buitenlui” is het thema dit weekend van Open Monumentendag. Op 9 en 10 september staat de relatie tussen stad en platteland centraal. In Amsterdam Zuid is alleen het Haarlemmermeerstationnetje aan de Amstelveenseweg, waar vandaan tussen 1915 en 1972 een spoor de provincie inliep, in dit kader als monument te bezoeken. Maar wat mij betreft is de Amstelveenseweg ZELF een monument. Ze verbindt al eeuwen de binnenstad van Amsterdam met het platteland.

1915Willemsparkstation
Haarlemmermeerstation in 1915 heette toen nog Willemsparkstation
linksachterGevangenisHavenstraat1891
Amstelveenseweg, 1891: Links achter zie je het Huis van Bewaring in de huidige Havenstraat, rechts de boerderij Oosterschinkel
beginAveensewegOvertoomsesluisjpg
Begin Amstelveensweg (links) bij Overtoomsesluis, rechts Schinkelkade

Acht, negen eeuwenlang liep er een streep door het veen, een loopspoor, zuidwaarts vanaf de stad, de polder in. Waar de Overtoom, een vroegere vaart, ophield, was een sluis. En een tolhuis. En begon de Amstelveenseweg. Het werd een karrenspoor, en weer later een straat met kasseien. Met sloten ernaast met boerderijen en later met huizen tussen die boerderijen ingebouwd en bruggetjes en dammen over de sloot.

Beide straten zijn vereeuwigd. Bijvoorbeeld in het kinderliedje: “Schuitje varen, theetje drinken, varen we naar de Overtoom…” en in een aftelrijmpje. http://www.liederenbank.nl/sound.php?recordid=70332&lan=nl

IE WIE WAAI WEG

Aan de Amstelveenseweg
Stond een rijtje bomen
Al die bomen waaiden weg
Aan de Amstelveenseweg

221_Amstelveensewef_1891
Amstelveenseweg 1891
Eind 19e eeuw barstte de stad uit zijn voegen en breidde zich steeds verder uit de polder in. De sloten langs die landweg werden gedempt, de weg werd breder en hoger gemaakt. Al die bomen moesten weg, zegt het aftelrijmpje.
1907aveenseweg195noordoostennaarstadRIJKS
1907 A’veenseweg: De Stadsrand loopt bij het Concertgebouw, de torens van het Rijksmuseum zijn zichtbaar. In 1904 was Plan Zuid ingediend, voor uitbreiding van de stad zuidwaarts

Gelukkig legden mensen als Jacob Olie (1834-1905), als hobbyfotograaf, met zijn timmermansoog, al die veranderingen vast. Het stadse leven in de polder rukte zuidwaarts op. En de stad zelf ‘verstadste’.

schinkelhavenRechtsVondelpark1894
1894: paardentram op A”veenseweg, ter hoogte van Vondelpark
800px-Paardentramremise_1
oude paardentramremise

Er kwam een paardentramlijn met een paardentramremise in 1884 tegenover het Vondelpark, dat sinds 1877 een uitgang aan de Amstelveenseweg had. Het houten gebouwtje van architect Abraham Salm staat er nog steeds, een architectonisch monument in landschapsstijl.

Er kwam een hotel aan de Schinkelhaven, een spoorlijntje naar Uithoorn met het latere Haarlemmermeerstation, er kwam een stoomgemaal, veel later een ringspoordijk rond de stad, wat weer later de ringweg rond Amsterdam werd.

linkscafeschikelhavenamstelveensweg124
Café Schinkelhaven aan de A”veenseweg bij het Vondelpark: de paardentram werd elektrisch.

Er kwam een Huis van Bewaring in 1890 in de buurt van de Schinkelhaven, in de huidige Havenstraat, er was een katholieke begraafplaats (1835) aan de rand van de stad gekomen, verderop een schippersinternaat, een burgerweeshuis (1959), een pompstation voor drinkwater (1965), later een ziekenhuis (1966): er kwam van Alles aan de Amstelveenseweg in een eeuw tijd.

1910rechtsSchinkelkerk
1910 rechts de Schinkelkerk aan de Amstelveenseweg

Zeven km lang is die weg. Er werden diverse kerken langs gebouwd en één ervan is zelfs historisch. De Schinkelkerk (1890) naast de vroegere paardentramremise. Toen er in die kerk op zondagavond 23 maart 1924 een dominee Geelkerken was, die waagde te betwijfelen of de slang in het paradijs werkelijk gesproken had tot Eva, was dat de bron van een kerksplitsing bij de protestanten, waarvan een deel zich aansloot bij de Hervormde Kerk.

In 1912 kwam er aan de zuidrand van de stad een sportstadion aan de Amstelveenseweg , waarnaar het Stadionplein is genoemd. In verband met de Olympische Spelen van 1928 werd er later nog een ander groter stadion gebouwd, het Olympisch Stadion. Paardenboer Dirk Beukenboom met zijn acht kinders moest er o.a. voor wijken. De gemeente zei hem de pacht van zijn boerderij ‘Na Druk Geluk” op.

Na de Spelen werd de Amstelveenseweg verder zuidwaarts minder en minder landelijk. De Binnendijkse en Buitendijkse Buitenveldertse polder werd opgeslokt door de stad.
Fotoserie: De jaren 30, vanaf het Olympisch Stadion zuidwaarts richting Amstelveen:

1938Stadionkade
1938: aanleg Brug over de Stadionkade, met het “Zandlandje” erachter
1937 kruising Zuidelijk Amstel Kanaal: Stadiongracht/A’veensweg
1936
1936
1939jpg
1939, rechts de voormalige katholieke kerk bij de begraafplaats

Zo heeft uiteindelijk “de stad zich meer en meer meester gemaakt van het omringende platteland” meldt de folder van de 31e Open Monumentendag Amsterdam voor 9 en 10 september. “De Pijp, Amsterdam-Zuid, de Watergraafsmeer, Amsterdam-Noord. Het was er ooit allemaal groen“.

Nu rest mij nog de landelijkheid achter het Olympisch Stadion van de Schinkeleilanden met de moderne Na Druk Geluksbrug, met haar Led-verlichting in de avondschemer.

En de groene lommerrijke middenberm van de Amstelveenseweg. Een kostbaar kleinood. Ik loop er graag. Vooral in de herfst, als de bladeren van de platanen dik bezaaid op de stoeptegels liggen, dan mag ik er graag schoppend met mijn voeten doorheen stappen. Ik hou van dat knisperende geluid. Het is er nog. Dat ‘weleer’. Als je je voelsprieten maar openzet.
http://www.liederenbank.nl/sound.php?recordid=70332&lan=nl

 

 

 

3 gedachten over “Na Druk: Geluk”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s