barnsteen in de kamer

20150904_171241
Die ondergronds verstopte trein uit WO II met verborgen kunstschatten in een mijnschacht in Polen intrigeert me mateloos. Eerst was het nog een klein berichtje in de Volkskrant terwijl AD en Telegraaf het grootser aanpakten, maar inmiddels kamt het Poolse leger een hele heuvelrug uit en komen NRC en Volkskrant nu ook met sfeerreportages over de “goudtrein” in de tunnelschacht van Walbrzych.
20150902_172957-1Eén van de speculaties is, dat delen van de originele barnsteenkamer uit St. Petersburg, erin kunnen zitten. Die muurpanelen van barnsteen zijn sinds 1945 “ganz verschwunden”. En aangezien ik in – een replica van – die kamer geweest ben, valt zo’n berichtje je wel op.

Het leest natuurlijk als een spannend jongensboek, die verhalen over die Nazi-trein(en) in het Poolse tunnelcomplex. Net zo spannend als de roman van Konsalik “De kamer van de tsaar” over de verdwijning van al dat barnsteen uit het Catharinapaleis, het zomerpaleis van de vrouw van tsaar Peter de Grote, Catharina I, 20 km ten zuiden van St. Petersburg, in het dorp Tsarskoje Selo.
Geen hoogstaande literatuur misschien, Konsalik, maar wel om te smullen als u van plan bent om naar St. Petersburg af te reizen en het Catharinapaleis wilt bezoeken.

Ik stiefelde – voortgestuwd door een horde toeristen – op blauwe papieren slofjes van de Russsische staat door de barnsteenkamer heen. Fotograferen en flitsen was verboden, maar stiekem maakte ik op heuphoogte wat filmopnames met mijn kleine Sony-camera. Een vrouwelijke suppoost maakte er direct korte metten mee. Het gezag en kenau-gedrag van dit soort ambtenaren in Oost-Europa vind ik griezelig streng, als was er nog steeds een Sovjetstaatsapparaat dat hen instrueert.

(Ook in Boedapest was me dat – na Die Wende – al opgevallen in het Hongaarse concertgebouw, de Franz Liszt Musikverein, waar ik na een toiletbezoek in de pauze op de valreep de muziekzaal wilde binnenstormen. Met bijna fysiek geweld werd ik toen tegengehouden door zo’n kenau, maar ik kreeg het toch voor mekaar om mijn zitplaats te bereiken. Het concert was nog NET niet hervat.)

Het barnsteen glom me in het paleis in Tsarskoje Selo tegemoet. Van onder tot boven, van muur tot plafond. Goud en een enorme variatie aan geeltinten denderde in overdaad over me heen. De kamer was een replica van de in 1945 gestolen originelen.

Video: 

Ik heb wel wat met barnsteen. Een ring. Een ketting. Beiden ontworpen door juwelier Jos Bergsma uit de Zeilstraat, hier vlakbij het Olympisch Kwartier. Ik kreeg de ring van mijn zus en zwager voor mijn 50-ste verjaardag. Een prachtcadeau.
Wachtend op tram- of bushaltes, of zoals laatst tijdens een bootsafari door de havens-West met buurvrouw B., spreken wildvreemde vrouwen mij regelmatig aan over mijn ring. Het is een grote ring. Aan een grote hand. En je vindt ‘m mooi of niet.

Zit er ook een beestje in?“, vroeg de vrouw tijdens de Havensafari belangstellend. Ik krijg die vraag dus wel vaker. Barnsteen is een natuurproduct, geen edelsteen, maar hars dat ooit uit naaldbomen is weggevloeid de Oostzee in en daar gestold en gefossiliseerd. De Oostzee is al eeuwenlang een grote vindplaats voor barnsteen.

AMBER

20150906_214054Verwarrend genoeg heet barnsteen in het Engels “amber”. “The Amberroom” wordt de ruimte in het Catharinapaleis in St. Petersburg dus genoemd. Toch is amber echt iets anders. Dat zit in brokken in het darmstelsel van een potvis en ruikt welriekend waardoor het als grondstof voor parfum wordt gebruikt.
Barnsteen is geelbruin in tal van variaties, amber is grijs. Ik heb hier in huis in een mooi potje een klein onoogelijk brokje amber dat ik ooit in de soek van Fez heb gekocht, in Marokko, en het ruikt na 30 jaar nog steeds heerlijk als ik ’t potje openmaak.
De naam amber komt van het Arabische woord  “anbar“, het wordt vaak in brokken op de stranden langs de oceaan gevonden. Of in aangespoelde potvissen. De verklaring voor de naamsverwarring is waarschijnlijk dat zowel de gele barnsteen (hars) uit het Oostzeegebied als de grijze amber beiden op de kust aanspoelen en beiden natuurproducten zijn.

cruise 086
Catharinapaleis in Tsarskoje Selo, 20 km buiten St Petersburg

De Barnsteenkamer was begin 18e eeuw een groot geschenk van de Pruisische koning aan de Russische tsaar Peter de Grote. Het waren muurplaten van barnsteen gemaakt in Danzig, het huidige Gdansk aan de Oostzee. Barnsteen was in die tijd vele malen meer waard dan goud, zo lees ik. De huidige waarde van de oorspronkelijke barnsteenpanelen wordt geschat op vele miljarden euro’s.

Vladimir_Putin_in_Saint_Petersburg-43
Poetin en ex-bondskanselier Schröder en zijn vrouw in 2003 tijdens de heropening van de barnsteenkamer t.g.v. 300-jarig bestaan van St. Petersburg.

Het Catharinapaleis viel in handen van de Duitsers, toen zij in WO II Leningrad – het huidige St. Petersburg – belegerden (en 900 dagenlang uithongerden). Het oorspronkelijk Duitse geschenk werd geconfisqueerd en de barnsteenkamer ontmanteld en in 1941 naar Königsberg getransporteerd. In 1944 werden – na diverse luchtbombardementen – de panelen voor transport naar het Westen klaargemaakt. Sinds januari 1945 is er echter niets meer van de Bernsteinzimmer vernomen. Behalve speculaties en vermoedens.

Met sponsorgeld van een Duitse firma die Russisch gas importeert, is de barnsteenkamer begin 21e eeuw gereconstrueerd. Tijdens de 300ste verjaardag van St. Petersburg werd de kamer door Poetin en toenmalig Duits Bondskanselier Schröder in 2003 heropend. Er zit 6 ton barnsteen in, in maar liefst 350 verschillende tinten geel.

PIKANT

Natuurlijk kan ik niet achterblijven bij de verhalen over wat er in die ondergrondse Nazi-trein (en) in Polen kan zitten. Ik doe er alleen nog een schepje bovenop met een NOG wildere suggestie! Ik vind het heerlijk om het spannende jongensboek à la Konsalik, over de trein en de barnsteenkamer, mee te schrijven. Ik dacht direct aan een andere kamer in het Catharinapaleis waaruit in WO II ook van álles spoorloos verdwenen is. Uit De geheime kamer van Catharina de Grote. Een kamer met erotische kunst en pornografische meubels.
Catharina II (de Grote ), parade portret, Vigilius Eriksen, 1760's ® Rijkmuseum
Catharina II (de Grote ), parade portret, Vigilius Eriksen, 1760’s ® Rijkmuseum

Huh? Ja, er wordt bijzonder geheimzinnig over gedaan, vooral door Russen, maar Duitse soldaten hebben er in 1941 zwart-wit foto’s van gemaakt en die leveren – met getuigenissen – vooralsnog het enige bewijs van het bestaan van deze geheime paleisspullen. Ze zijn verdwenen en nooit meer teruggezien, zoals het barnsteen is verdwenen.

Catharina de Grote, Catharina II – twee generaties na Peter de Grote en zijn vrouw Catharina I –  was dol op kunst. En op sex, zo gaat het verhaal, ze was een sexueel actieve vrouw met vele minnaars, die ze in een erotisch kabinet naast haar slaapkamer ontving.

Duitse soldaten wisten als jonge jongens in 1941 niet wat ze zagen, toen ze in het Catharinapaleis in een soort erotisch universum belandden vol pornografische schilderijen en meubels met stoelleuningen vol gebeeldhouwde vagina’s die gelikt worden, pijpende vrouwenmonden, en gigantische penissen die als tafelpoten dienen, waarbij het tafelblad gedragen wordt door het sperma dat eruit omhoog spuit. Vergroot u vooral de foto hieronder voor de details;-)

vtdvu8b
Zwart-witfoto’s uit 1941 van het erotisch kabinet van Catharina de Grote. De meubels zijn ‘ganz verschwunden’. Spoorloos. Net als de Barnsteenkamer.
De AvroTros zond hierover in 2003 een boeiende documentaire uit van de Duitse filmer Peter Woditsch, die naar aanleiding van foto’s en verhalen van zijn vader over zijn oorlogsjaren in St. Petersburg op onderzoek was gegaan. Ook de Hermitage in Amsterdam vertoonde de documentaire een jaar geleden, bij de tentoonstelling “Dining with the Tsars” .
Nu lijkt het mij wel een grap als die meubels een keer teruggevonden worden. Misschien wel in de trein in Polen??? Ik ben dan wel benieuwd of de nieuwe ‘tsaar’ Poetin aan die tafel wil dineren!
De NRC wees afgelopen vrijdag in een sfeerartikel over de verborgen Nazi-trein er op, dat het nog een hele klus voor de Poolse regering zou worden om eventuele kunstschatten uit de trein aan de rechtmatige eigenaren terug te moeten geven na 70 jaar. En welke ‘preutse’ Rus zou zich durven melden voor de erotische meubels van onze wulpse Catharina? Ik vind het wel een mooie grap eigenlijk. En intrigerend. Als een jongensboek. Ehh… een meisjesboek in dit geval.

8 gedachten over “barnsteen in de kamer”

  1. Hoi Marion,

    Fantastisch leuk stuk weer. Ik reageer misschien niet iedere keer maar ik smul van je zeer goed en met humor geschreven, informatieve en geschiedkundige stukken. Groet Marijke

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s